Kronik Böbrek Hastalığının (KBH) Nedenleri

Kronik böbrek hastalığının (KBH) nedenlerini anlamak, bu durumu önlemek ve yönetmek için önemlidir.

Kronik Böbrek Hastalığının önde gelen nedenleri nelerdir?

Üçüncü Ulusal Sağlık ve Beslenme İnceleme Anketi’ne (NHANES III) göre, CKD ile ilgili en kapsamlı epidemiyolojik veri kaynaklarından biri olan bu ankete göre, yetişkin nüfusun yaklaşık %11’i hastalığın bir dereceye kadar etkilenmiş olabilir.

Araştırmalar, erken tespit etmenin ve tedavi etmenin hastaların böbrek replasman tedavisine, örneğin hemodiyaliz veya böbrek nakline ihtiyaç duyma olasılığını azaltabileceğini göstermektedir; özellikle CKD erken evrede tespit edildiğinde. Bununla birlikte, veriler CKD’nin çoğu zaman henüz tedavi edilebileceği erken evrelerinde göz ardı edildiğini göstermektedir. Bu durum genellikle belirgin semptomların veya takip eksikliğinin olmamasından kaynaklanmaktadır.

Böbrek hastalıklarından kaçınmanın anahtarı önlemedir; bu nedenle CKD’nin olası nedenleri hakkında farkındalık yaratmak çok önemlidir.

KBH’nin (Kronik Böbrek Hastalığı) en yaygın bazı nedenleri

Diabetes mellitus

Diabetik nefropati, ABD’de (ve dünyanın diğer bölgelerinde) ESRD (son dönem böbrek hastalığı)’nın en yaygın nedeni olup, tüm yeni vakaların %45’ini oluşturmaktadır. Tip I ve Tip II diyabetli hastaların %35’e kadar olan kısmı 15–20 yıl içinde nefropati geliştirebilir. Diyabet ve KBH hakkında bilinmesi gerekenler:

Tarama, çok önemlidir! Tip I diyabette, teşhisten 5 yıl sonra yıllık idrar testi yapılması önerilir; Tip II diyabette ise teşhis anından itibaren başlanmalıdır.
Son çalışmalar (DCCT, SDIS, UKPDS, Kumamoto çalışması) göstermektedir ki, diyabetik nefropati başlangıcı ve ilerlemesi, hastalığın erken döneminde yapılan müdahalelerle geciktirilebilir; örneğin sıkı glikoz kontrolü, sıkı tansiyon kontrolü, belirli antihipertansif ilaçlar (ARB gibi) vb.
Diyabetik nefropati teşhisi konan bir hastanın erken dönemde nefroloğa yönlendirilmesi çok önemlidir. Bu konsültasyon sırasında doktor durumu değerlendirecek ve sonraki adımları belirleyecektir.

Hipertansiyon (yüksek tansiyon)

Hipertansiyon, uzun zamandır kalpleri ve kan damarlarını hedeflediği gibi böbrekleri de etkileyen bir durum olarak bilinmektedir. Hem risk faktörü olarak CKH ilerlemesine katkıda bulunur hem de böbrek yetmezliğinin bir sonucu olabilir.

Hipertansiyon ve CKH hakkında bilinmesi gerekenler:

Artan sistemik kan basıncı glomerüle (böbreğin filtreleme birimi) iletildiğinde, bu glomerüler hipertansiyona katkıda bulunur. Böbrekler normalden daha fazla filtreleme yapar ve bu da böbrek hasarını hızlandırır.
MDRD çalışmasında, başlangıçtaki yüksek arteriyel kan basıncı, böbrek hasedinin nedeni ne olursa olsun CKH hastalarında GFR’in daha hızlı düşmesini öngörmüştür. Bu nedenle, sistemik kan basıncı, ister CKH’nin birincil nedeni, ister sonucu olsun, hedef aralıkta sıkı şekilde kontrol edilmelidir. CKH durumunda hipertansiyon, özellikle proteinüri eşlik ediyorsa, angiotensin reseptör blokerleri (ARB’ler) gibi spesifik ilaçlarla kontrol edilir.

Glomerülonefrit

Glomerülonefrit, nefronun filtreleme bariyerini etkileyen inflamatuvar bir durumdur. Belirtiler arasında hematüri, proteinüri ve tedavi edilmezse ilerleyen evrelerde böbrek yetmezliği bulunur.

Glomerülonefrit ve CKH hakkında bilinmesi gerekenler:

Glomerülonefrit, kalıtsal bir hastalık olup, diyabet ve hipertansiyondan sonra kronik böbrek hastalığının en yaygın nedenlerinden biridir.
Glomerülonefritin nedenleri primer olabilir (ör. fokal segmental glomerülonefrit) veya sekonder olabilir; örneğin sistemik lupus kaynaklı glomerülonefrit (otoimmün hastalık) veya streptokok enfeksiyonu sonrası post-infeksiyöz glomerülonefrit.
Sıkı kan basıncı kontrolü ve kronik böbrek hastalığı için alınan tüm standart önlemler bu böbrek durumu için kritik öneme sahiptir.

Kalıtsal böbrek hastalıkları

4.1. Otozomal dominant polikistik böbrek hastalığı (ADPKD)

Otozomal dominant polikistik böbrek hastalığı ve CKH hakkında bilinmesi gerekenler:

ADPKD, polikistik böbrek hastalığı olarak da bilinir ve en yaygın kalıtsal böbrek hastalığıdır. Hastalığın belirgin bir işareti, risk altındaki bireylerde ultrason ile teşhis edilen böbreklerde kitlesel kistik büyümedir.
ADPKD, 400–1000 canlı doğumdan 1’ini etkiler ve ABD ve Avrupa’da ESRD hastalarının yaklaşık %5’ini oluşturur.

4.2. Alport Sendromu

Alport sendromu ve CKH hakkında bilinmesi gerekenler:

Alport sendromu, böbreklerdeki küçük kan damarlarına zarar veren bir hastalıktır. Böbrek hastalığına ve böbrek yetmezliğine yol açabilir, ayrıca işitme ve göz problemlerine neden olabilir.
Nedeni, böbreklerin normal yapısı ve fonksiyonu için önemli olan kolajen üzerinde genetik mutasyonlardır.

Açıklanamayan hematüri veya böbrek yetmezliği durumlarında öncelikle aile öyküsü ile karşılaştırma yapılması önemlidir. Genel olarak, kalıtsal nefropati (böbrek hastalıkları) olan hastalar, hastalıklarının doğası ve genetik analizi hakkında bilgilendirilmelidir; böylece gereksiz tetkiklerden kaçınılabilir.

Böbrekleri etkileyen ve kalıcı böbrek hasarına yol açan diğer durumlar şunlardır:

Tübülointerstisyel hastalıklar, örneğin:
- Nefrolitiazis (Böbrek taşı hastalığı)
- İdrar yolu enfeksiyonu
- Reflü nefropatisi
- Obstrüktif üropati
Tübülointerstisyel hastalıklar, tübüler sistemi ve arasındaki interstisyel hücreleri etkiler ve yukarıda bahsedilen diğer glomerülopatiler gibi kronik böbrek hastalığına yol açabilir. Glomerüler filtrat, nihai ürün (idrar) haline gelmeden önce bir dizi değişikliğe uğrar; bunlar arasında çözücüler ve sıvıların çıkarılması veya emilmesi ve eklenmesi veya salgılanması bulunur. Bu, tübüler sistem olarak adlandırılan özel bir tübüler hücre sistemi tarafından gerçekleştirilir. Eğer bu sistem düzgün çalışmazsa, tübülointerstisyel hastalık gelişir.
İnsan bağışıklık sistemini etkileyen herhangi bir hastalık (ör. HIV)
Doğumsal hastalıklar, örneğin böbrek arter darlığı, enfeksiyonlara yol açarak böbrek hasarına neden olabilir
Tümörler veya erkeklerde büyümüş prostat bezleri
İlaçlar, belirli ağrı kesiciler (ör. kanser için) ve toksinler

Lütfen dikkat edin: Böbrekleri etkileyen ve burada bahsedilenlerden daha az yaygın olan birçok başka neden de vardır. Her hasta benzersizdir, bu nedenle kişisel durumunuzla ilgili ayrıntılar için doktorunuza danışmanızı öneririz.